รอยลอยกระทง กับพี่น้องคู่ซี้..กุ๊กไก่

[ก้าวต่อก้าว] โดย สารากร


รอยลอยกระทง กับพี่น้องคู่ซี้..กุ๊กไก่

หลายปีมานี้ ตัวสารากรเองไม่ได้มีโอกาสลอยกระทงอย่างเมื่อครั้งยังเป็นเด็กนักเรียนได้ทำในทุกวันเพ็ญเดือนสิบสอง จะว่าไปแล้วกิจกรรมตรงนั้นเป็นความสุข และสนุกที่ผสมรวมกับความตื่นเต้น และสิ้นสุดลงที่ความตื่นตาในตอนเช้าที่ยังคงพบกระทงของใครต่อใครลอยอยู่ในแม่น้ำนั้น เกิดคำถามว่า แล้วกระทงของเราล่ะ ตอนนี้ไปอยู่ที่ไหน

ก้าวต่อก้าวฉบับนี้เป็นฉบับที่เราจะต้องขอพูดถึงประเพณีที่มีความสำคัญอย่างมากกับสังคมไทยเรา นั่นคือประเพณีการลอยกระทง และเป็นที่น่ายินดีที่การสนทนากันครั้งนี้ ได้สองพี่น้องอารมณ์ดีมาพูดคุยในมุมมองที่น่ารักและดุเดือดตามแบบฉบับของเขาทั้งสอง นั่นคือ คุณวนิดา หาญสำเภา สาวพิษณุโลก หรือที่เรารู้จักกันในนามของวนิดา (พี่ไก่) อีกหนึ่งคนเป็นน้องชายชื่อ สุรชัย เสรีนิธิกุล หนุ่มเมืองนนท์ ผู้ใช้ชื่อในห้องหนอนสนทนาว่า วนิดา(นามปากกา) การโคจรมาพบกันของสองพี่น้องมักสร้างมุมมองที่น่าสนใจเสมอ และครั้งนี้เราจะได้สัมผัสกับแง่คิด ที่ไม่อาจมองข้าม

 . 

สารากร : “วันเพ็ญเดือนสิบสอง น้ำนองเต็มตลิ่ง เราทั้งหลายชายหญิง สนุกกันจริง วันลอยกระทง” เสียงเพลงลอยกระทงดังขึ้นมาทีไร มักทำให้เราคิดถึงกิจกรรมยามค่ำคืนในวันเพ็ญเดือนก่อนสิ้นปี ไม่ทราบว่า แต่ละปีที่ผ่านไปคุณลอยกระทงที่ไหนบ้างคะ
วนิดา : หลายปีที่ผ่านมาไม่ได้ไปลอยกระทงที่ไหนเลยอาจจะเป็นเพราะวัยเพิ่มขึ้นความสนุกต่างๆ เริ่มหายไป แต่ถ้าให้คิดถึงกิจกรรมในวันเพ็ญเดือนสิบสองคงต้องนึกถึงครอบครัวที่มีพ่อ แม่ ลูก หรือไม่ก็คู่รัก พากันถือกระทงไปลอยตามแม่น้ำหรือลำคลอง
วนิดา(นามปากกา) : ผมไม่ได้ไปร่วมประเพณีนี้มากว่า ๕-๘ ปีแล้ว และอาจจะด้วยรู้สึกเบื่อหน่ายกับสิ่งแปลกปลอมในยุคหลังๆที่แทรกซึมหรือไม่ก็ถูกจับยัดเข้ามาจนดูเหมือนวันลอยกระทงเป็นอีกวันที่ช่างโกลาหลเกินจำเป็นขนาดปีหนึ่งเคยหลบหน้าดอดไปเล่นเน็ต พวกยังอุตส่าห์จัดลอยกระทงในอินเตอร์เน็ตอีกแน่ะ ให้มันได้อย่างนี้สิโลกาภิวัฒน์ใบนี้

 . 

สารากร : พอจะเล่าความประทับใจเกี่ยวกับวันลอยกระทงของตัวคุณเองบ้างได้ไหมคะ
วนิดา : ได้นั่งเรือไปลอยกระทงกลางแม่น้ำเจ้าพระยาพร้อมครอบครัวเมื่อครั้งวัยเยาว์ 
วนิดา(นามปากกา) : ต้องย้อนไปในวัยเด็กเท่านั้น สมัยนั้นรัฐบาลยังอนุญาตให้เล่นดอกไม้ไฟได้อยู่ ผมกับสมัครพรรคพวกเลยสนุกกับการแบมือขอเงินจากผู้ใหญ่ไปเผาเล่นกับดอกไม้ไฟหลากสี แลกกับความสุขความสวยงามของมันบ่อยครั้งผมอดสงสัยไม่ได้ว่าไอ้แท่งเล็กๆเพียงแค่นี้ ทำไมเวลาถูกไฟแล้วถึงทำงานได้ดีเกินกว่าที่คิด ดอกไม้ไฟบางประเภทก็ยังเป็นที่นิยมสำหรับผมอยู่ แม้จะหามาเล่นยากขึ้นก็ตาม

 . 

สารากร : กระทงแรกในชีวิตของคุณทำมาจากอะไรคะ
วนิดา : ใบตองกับต้นกล้วยค่ะ ทำเองกับมือเลยนะ
วนิดา(นามปากกา) : โฟม พลาสติก กาวยาง สีสเปรย์ ฟลอยด์ สารซีเอฟซี

. . 

สารากร : แม่น้ำที่คุณไปลอยกระทงครั้งแรกคือที่ไหน
วนิดา : ต้นกำเนิดแม่น้ำเจ้าพระยา ที่จังหวัดนครสวรรค์ 
วนิดา(นามปากกา) : เจ้าพระยา ทุกวันนี้กลายเป็น “เจ้าพระยำ” ไปแล้ว ไม่รู้อะไรต่อมิอะไร  ลอยกันให้ควั่กไปหมด ฝีมือมนุษย์ทั้งนั้น ไม่ใช่ฝีมือหมาแน่
 . . สารากร : แล้วทุกวันนี้ยังกลับไปอยู่หรือเปล่า
วนิดา : กลับไปอยู่บ่อยครั้ง แต่ส่วนมากจะไม่ตรงกับวันลอยกระทง
วนิดา(นามปากกา) : กลับบ้านเห็นทุกวัน เปลี่ยนไปเยอะ สองข้างทางเรียงรายด้วยสิ่งปลูกสร้าง สีเขียวของต้นไม้ค่อยๆมลายหายไป นี่ก็จะมีการสร้างสะพานขึ้นใหม่อีก ว่ากันว่าจะนำความสะดวกสบายมาให้ ซึ่งนำมาสู่ความเจรจิญทางวัตถุแต่สวนผลไม้นับแต่สมัยอยุธยาเรืองอำนาจก็จะถูกกลืนไปอยู่ใต้ตอม่ออันองอาจ โดยไม่มีใครแยแสตรงจุดนี้

 . . . . 

สารากร : คิดอย่างไรกับกิจกรรมการลอยกระทงที่มุ่งเน้นความหรูหรามากกว่ามุมมองทางด้านวัฒนธรรม
วนิดา : โลกเปลี่ยนแปลงไประบบการแข่งขันมากขึ้น ค่านิยมหรือแนวคิดต่างๆ เปลี่ยนไปเช่นกัน ปัจจุบันนี้เราหันมานิยม “เปลือก” กัน ดังนั้นเมื่อมีด้านใดด้านหนึ่ง(หรูหรา)สูงขึ้น อีกด้านหนึ่ง(วัฒนธรรม)ย่อมต้องเสื่อมถอยเป็นธรรมดา
วนิดา(นามปากกา) : นานมากแล้ว ที่ความหรูหราถูกกระทำผ่านชนชั้นอย่าง ศักดินา และ ชนชั้นนายทุน จนเกิดเป็นแบบอย่างตามๆกันมา อย่าว่าแต่ลอยกระทงเลย งานบุญอื่นๆก็หลีกหนีไม่พ้นความหรูหราได้ ทีนี้ ในชั้นหลัง มันก็เกิดพฤติกรรมเลียนแบบ เพียงมีปัจจัยที่จะบรรลุเงื่อนไขได้ซึ่งสิ่งนั้นก็คือเงิน แล้วพฤติกรรมนี้ก็ถูกผลิตซ้ำจนเราเคยชินกันไปเองเสมือนไม่ใช่เรื่องเสียหายอะไร

 . . . . 

สารากร : กระทงที่คุณลอยส่วนมากเป็นกระทงจากวัสดุอะไรคะ
วนิดา : ใบตอง หรือไม่ก็ต้องเป็นวัสดุที่ย่อยสลายได้ง่ายค่ะ 
วนิดา(นามปากกา) : โฟม พลาสติก กาวยาง สรสเปรย์ ฟลอยด์ สารซีเอฟซี

 . 

สารากร : คิดอย่างไรกับการลอยกระทงเพื่อรักษาประเพณีไว้คะ
วนิดา : คิดว่าดีนะค่ะ สิ่งดีๆ ที่เป็นประเพณีที่ดีงามของประเทศไทยเราจะไม่ดำรงรักษาไว้เชียวหรือ
วนิดา(นามปากกา) : ประเทศเราให้ความสำคัญกับเรื่องประเพณีเป็นอย่างมาก ผู้ใหญ่บอกมันดีมันงามก็ควรรักษาหรือเก็บไว้ให้อยู่คู่บ้านคู่เมืองสืบไป เกิดเด็กๆเห็นด้วยก็ปฏิบัติตาม เอ้า มีความสุขกันทั้งสองฝ่าย ก็ยิ้มรับกันไป ทว่าประเพณีบางอย่างทำแล้วมีผลเสีย มีด้านลบทั้งผู้ใหญ่และเด็กกล้าออกมารับผิดชอบร่วมกันรึเปล่า ถ้าลอยกระทงแล้วทำให้แม่น้ำลำคลองเกิดความเสียหาย เราจะรักษาประเพณีเอาไว้โดยไม่ให้เกิดความเสียหายได้หรือไม่ อย่างแม่น้ำเสียหายปลาตายแต่คนริมคลองไม่มีผลกระทบอันใด กล้าพูดไหมว่านี้ก็คือความเสียหายที่เกิดขึ้นจากคนหมู่มาก อย่างนี้เป็นต้น

สารากร : ถ้าหากว่าเรายกเลิกวันลอยกระทง คุณคิดว่าจะเกิดอะไรขึ้นมาบ้าง แล้วคุณคิดว่าถ้าวันนั้นมาถึงจริง กิจกรรมอะไรที่พอจะมีมาทดแทนวันลอยกระทงได้
วนิดา : ยกเลิกวันลอยกระทง? สงสัยคงเกิดเหตุการณ์น้ำท่วมโลกแน่ คนเลยไม่มีกระจิตกระใจในการจัดงานวันลอยกระทง กิจกรรมที่จะมาทดแทนหรือ..น่าจะเป็นวันรักษ์แม่น้ำ หรือวันปลูกพืชสวนครัวที่ลอยน้ำได้ดีไหม เช่นผักบุ้ง,ผักกระเฉด
วนิดา(นามปากกา) : ผู้คนคงไม่ยอมหรอก มันเป็นกิจกรรมที่อยู่ในหมวด ‘บันเทิง’ ซึ่งถูกโฉลกกับคนไทยยิ่งนัก เปรียบเทียบกับประเพณีทางศาสนาพุทธ บางกิจกรรมมันไม่บันเทิงคนเลยให้ความสนใจน้อย ส่วนกิจกรรมที่จะมาแทนก็เห็นจะเป็น ขบวนเด็กแวนซ์ พวกเขาเป็นปรากฏการณ์ใหม่ของประเทศไทย พวกเขาโผล่มาทุกกิจกรรมอยู่แล้ว อย่างลอยกระทงนี้ก็เช่นกัน สามสิบกว่าปีก่อนเรามีคนเดือนตุลบนท้องถนน สามสิบปีให้หลัง เรามีเด็กแวนซ์กลางถนน โอ้ เราชนะแล้วแม่จ๋า

 . 

สารากร : คุณคิดว่า ความหมายที่แท้ของการลอยกระทงคืออะไร ในทัศนะของคุณกับสังคมปัจจุบัน
วนิดา : ตามความคิดส่วนตัว คนรุ่นเก่าเข้าใจปลูกฝังให้เรารู้จักรักษาแม่น้ำ ลำคลอง เมื่อเรานำน้ำมาใช้ทั้งดื่มและชำระล้างสิ่งต่างๆ หรือทิ้งสิ่งของลงในแม่น้ำทั้งเจตนาหรือไม่เจตนาก็ตาม เราควรรู้จักขอขมาหรือขอโทษในสิ่งที่เรากระทำไป ประเพณีของวันนี้อาจจะเพิ่มในความเชื่อว่าเป็นการลอยเคราะห์หรือสะเดาะเคราะห์ไปกับสายน้ำ  สังคมในปัจจุบันนี้ ความคิดนี้น่าจะยังอยู่นะ
วนิดา(นามปากกา) : นักประวัติศาสตร์บางคนเพิ่งค้นคว้าเกี่ยวกับลอยกระทงโดยให้หมุดหมายของการค้นคว้าอยู่ในลักษณะ “โยนหินถามทาง” เมื่อเขาประกาศว่า ไม่เคยมีนางนพมาศและประเพณีลอยกระทงอยู่ในสมัยสุโขทัย อย่างนี้จะให้นิยามอันใดดี ในเมื่อประเพณีเขาปฎิบัติมาทุกปี  เพราะฉะนั้น การลอยกระทงสำหรับปัจจุบันก็คือการรักษาประเพณี(ที่ถูกประดิษฐ์ขึ้นใหม่?)เอาไว้อย่างที่คุณถามมากกว่า

สารากร : มีข่าวตามหน้าหนังสือพิมพ์บ่อยถึงโศกนาฎกรรมที่เกิดขึ้นในคืนวันลอยกระทง เช่น บ้านริมคลองไฟไหม้ หรือ ดอกไม้ไฟที่ทำร้ายร่างกายผู้เล่นและคนใกล้เคียง มีความเห็นในประเด็นความสนุกเหล่านี้อย่างไรบ้างคะ ในเมื่อความสุขของอีกคน มาพร้อมกับความทุกข์ของบางคน
วนิดา : คิดว่าเราสนุกควรมีขอบเขต การจัดสถานที่เฉพาะให้เล่นดอกไม้ไฟ หรือประทัดให้เป็นสัดเป็นส่วน น่าจะเป็นการป้องกันเหตุที่จะเกิดขึ้นได้บ้างไม่มากก็น้อย การเล่นสิ่งของที่เป็นอันตรายต่อตนเองหรือผู้อื่นถ้าเรานึกถึงคนอื่นก่อนตัวเรา ว่าผลกระทบที่เกิดขึ้นคนอื่นได้รับแล้วจะเป็นอย่างไรบ้าง? เราก็จะหยุดคิดก่อนที่จะทำ…เหตุการณ์ต่างๆ คงไม่เกิดขึ้น
วนิดา(นามปากกา) : แต่ในที่สุดรัฐก็ออกมาตรการเด็ดขาดจนทุกวันนี้ลอยกระทงก็ลอยกันโดยไม่ต้องระแวงกับสะเก็ดดอกไม้ไฟอีกต่อไปไม่จำเป็นจะต้องเจาะจงแค่ดอกไม้ไฟหรอก ทุกความสนุกจะต้องตั้งอยู่บนฐานของการไม่ทำให้ผู้อื่นเดือดร้อนนั่นแหล่ะ ดีที่สุด กระนั้นคุณอย่าลืมเด็กแวนซ์ของผมซี่ พวกเขามาแทนที่เสียงปึงปังของดอกไม้ไฟได้ประจวบเหมาะพอดี

สารากร : เมื่อพ้นคืนวันลอยกระทงไปแล้ว เราพบว่า ขยะจำนวนมากเต็มคลอง แม่น้ำไปหมด คุณคิดว่าขยะเหล่านั้นพอจะสร้างประโยชน์อะไรได้บ้างไหมคะ
วนิดา : ถ้าเป็นใบตอง/ดอกไม้ ต้นกล้วย เราน่าจะนำมาหมักเป็นปุ๋ยธรรมชาติได้ ส่วนวัสดุอื่นๆ นำมารีไซเคิลให้ได้มากที่สุด เพราะตอนนี้ขยะกำลังล้นเมืองแล้ว
วนิดา(นามปากกา) : เอาไปถมที่สร้างรัฐสภาใหม่ ไฉไลไหมเล่า

. 

สารากร : คุณคิดว่าธุรกิจอะไรที่ทำให้วันลอยกระทงดูมีความหมายมากที่สุด
วนิดา : วันลอยกระทงถ้าไม่พูดถึงธุรกิจในการขายกระทงวันนี้คงไม่มีความหมายแน่ แต่ปัจจุบันนี้ต้องนึกถึงธุรกิจมาแรงอีกอย่างหนึ่งคือ การโชว์ตัวของดารา/นักร้อง
วนิดา(นามปากกา) : ก็ย่อมเป็นผู้จำหน่ายกระทง อย่างน้อยๆความประณีตจากการ จีบ พับ ตกแต่งกระทงก็ถือเป็นอีกคุณค่า ซึ่งไม่ควรมองข้าม รองลงมาก็ ร้านเหล้า เธค คาเฟ่ ลอยกระทงทีไรเปิดโต้รุ่งทุกที สุดท้ายก็ม่านรูด บทสรุปของวงจรอุบาทว์สำหรับการย่ำราตรีเพื่อใฝ่หาความสุขมาสวาปาม

 . 

สารากร : ถ้าหากมีโครงการจัดทำกระทงที่ใหญ่ที่สุดในโลกลอบกลางแม่น้ำ คุณคิดว่า เราจะทำกระทงรูปอะไรเพื่อบันทึกสถิติโลก
วนิดา : จัดทำกระทงที่ใหญ่ที่สุดในโลกเพื่อบันทึกสถิติโลก? เราจะทำไปทำไมค่ะสิ้นเปลืองสิ่งของต่างๆ ในการทำกระทงมากมาย ณ ช่วงเวลานี้เราควรคิดว่าควรจะทำอย่างไรดีเพื่อทำให้โลกอยู่ได้นานๆ ทำอย่างไรให้แม่น้ำ ลำคลองใสสะอาด เพื่อคนรุ่นหลังได้มีโอกาสเห็น ได้มีโอกาสใช้มากกว่า
วนิดา(นามปากกา) : รูปพานรัฐธรรมนูญ พร้อมกับโปรยคำว่า “นี่คือกระทงขนาดมหึมาที่สุดในโลก  และกฏหมายสูงสุดของประเทศนี้ที่ถูกฉีกมานักต่อนัก”

.  

สารากร : คำอธิฐานอะไร ที่คุณปรารถนาจะเอ่ยในวันลอยกระทงของคุณ
วนิดา : อยากให้แม่น้ำ, ลำคลองใสสะอาดตลอดไป และอยากให้ทุกคนมีจิตใจในการรักษาสมบัติส่วนรวมมากๆ ค่ะ
วนิดา(นามปากกา) : ปีที่แล้วผมเจอเด็กผู้หญิงคนหนึ่ง แกมีร่างกายอ่อนแอ ถ้าขอได้ก็ขอให้แกแข็งแรงเหมือนเด็กทั่วไป จะได้วิ่งเล่นเหมือนเพื่อนๆเขาสักที

. 

**ความสำคัญของคำว่า วัฒนธรรมประเพณีนั้น อยู่ตรงที่เราเข้าใจวัตถุประสงค์ที่แท้จริงของสิ่งที่กระทำอยู่หรือไม่ หากมีความเข้าใจแน่แท้แล้วว่า การกระทำสิ่งซึ่งซ้ำย้ำความเก่าอย่างที่เป็นทุกวันนี้ คือการดำรงคำว่าชาตินิยมไว้ นั่นก็เข้าคำตอบที่ว่า เรามองเห็นความอ่อนแอในสังคมขึ้นมามากมายแล้วทีเดียว หากไม่ใช่ เราจะตอบได้ไหมว่า เราจะลอยกระทงเพื่ออะไรในเมื่อแม่น้ำมีน้อยลงด้วยเพราะสาเหตุของการถมพื้นที่ทำถนน หรือเราควรขอขมาถนนแทนแม่น้ำบ้างแล้ว


[อ่าน ก้าวต่อก้าว ในฉบับอื่น] | [สารบัญ – ก้าวฯที่ ๒๓]

2 ตอบกลับที่ รอยลอยกระทง กับพี่น้องคู่ซี้..กุ๊กไก่

  1. ลอยกระทง พูดว่า:

    ใกล้ถึงลอยกระทงแล้วครับ อิ ๆ

  2. ลอยกระทง พูดว่า:

    ไปไหนก็เจอแต่คนชื่อลอยกระทง😛

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

%d bloggers like this: